Kadınlarda İdrar Kaçırma Sorunu

İdrar Yolu Gün içerisinde herhangi biz zamanda idrarın istemsiz olarak dışarı çıkmasına “idrar kaçırma” denir. Her 5 kadından 1’ i hayatının belli döneminde bu rahatsızlığı yaşar.

Ülkemizde bu rahatsızlığın tedavisinin yapıldığı “ürojinekoloji” kliniklerinin bulunduğu kurum ve kuruluşlar mevcuttur. Diğer tüm hastalıklarda olduğu gibi idrar kaçırma rahatsızlığında da erken teşhis tedavinin sonuç vermesi açısından önemlidir. Basit ilaç tedavileri ve egzersizlerle tedavi edilebilir.

İdrar kaçırma, tutamama inkontinens (incontinence) olarak geçmektedir.

Kadınlarda İdrar Kaçırma Tipleri
1)-Stres İdrar Kaçırma: Öksürme, hapşırma gibi karın içi kaslarında basınca neden olan durumlarda basıncın etkisi ile üretra açılır ve idrar dışarı çıkar. Stres inkontinens en sık görülen idrar kaçırma tiptir. Neden olarak strese bağlı pelvik taban kaslarının zayıflaması gösterilir. Pelvik kasları idrarı dışarı atma zamanı gelinceye kadar kasılarak idrarı içeride tutar. Strese bağlı olarak pelvik kasları işlevini yerine getirememeye başlar.

Risk Faktörleri
Güç doğum yapan kadınlar, kilolu bebek doğuran kadınlar, aşırı kilo (obezite), genetik yatkınlık, menopoz dönemindeki kadınlar risk gruplarındadır.

2)-Urge İdrar Kaçırma: Tuvalete yetişemeden idrar dışarı çıkar. İdrar kesesi (mesane) kaslarındaki aşırı aktivasyonun neden olduğu durumlardır. Ani ve güçlü tuvalete gitme ihtiyacı hissedilir.

3)-Mikst (karışık tip) İdrar Kaçırma: Stres idrar kaçırma ve urge idrar kaçıma durumlarında görülen bulguların hepsi mikst idrar kaçırmada görülür; hapşırma,öksürme, karın kaslarındaki basınç, ani ve güçlü tuvalete gitme ihtiyacı sonrasında tuvalete ulaşamadan idrar çıkar.

4)- Taşma (overflow) İdrar Kaçırma: Diyabet, pelvik yaralanmalarının, pelvik operasyonlarının, omurilik yaralanmalarının neden olduğu kas dokusundaki anormallikler sonucunda görülür. İdrar torbasında kapasitesini aşan idrar depolandığında idrar yapma ihtiyacı duymadan az miktarda idrar çıkarmaktır. Kişide mesanenin boşalmadığı hissi vardır.

Kadınlarda İdrar Kaçırma Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavide idrar tipinin belirlenmesi büyük önem taşır. Her tipin nedeni farklı olduğundan tedavi de farklıdır. İdrar kaçırma tipi belirlendikten sonra kegel egzersizleri, İlaç tedavisi, cerrahi müdahale gibi idrar kaçırma tipine göre uygun tedavi yöntemi uygulanır.

Kegel Egzersizi Nedir?
Bu egzersizler pelvik taban kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizlerdir. Genellikle tüm idrar kaçırma tiplerinde kullanabilen yardımcı bir yöntemdir. Tek başına kullanıldığında etkili değildir. İdrar günlüğü tutularak bu egzersizler çerçevesinde mesane eğitimi sağlanmaya çalışılır. Kegel egzersizleri mesane jimnastiği olarak da bilinir.

İlaç Tedavisi Nasıl Yapılır?
Stres idrar kaçırma tipi dışında tüm idrar kaçırma tiplerinde ilaçla tedavi mümkündür. Özellikle urge idrar kaçırma tipinde ilaç tedavisi ilk seçenektir. İdrar kaçırma soruna karşı oldukça etkili ilaçlar vardır. İlaç tedavisinin süresi kişiden kişiye farklılık gösterir.

Cerrahi Müdahale Hangi Durumlarda Yapılır?
İlaçla tedavinin ve egzersiz yöntemlerinin ile tedavi edilemeyen durumlarda cerrahi müdahale yapılmaktadır.

Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?
• Hapşırma, öksürme, gülme durumlarda istemsiz idrar çıkıyorsa
• Yürürken, spor yaparken idrar çıkıyorsa,
• Ağır eşya kaldırırken idrar çıkıyorsa,
• Yatarken ayağa kalktığınızda idrar çıkıyorsa,
• Sık sık tuvalete gitme ihtiyacı hissediliyorsa,
• Ani ve çabuk idrar gelmesi sonucu tuvalete yetişemeyip idrar kaçırılıyorsa,
• İdrar boşaltıldığı halde mesanede hala doluluk hissi varsa,
Doktora başvurulmalıdır.

Kadınlarda Gece İdrar Kaçırma Nedir?
Gündüz idrar kaçırma yakınması ile başvuran kadınların bir bölümünde problemin gece de devam ettiği görülmektedir. Bu yakınmanın olduğu hastalarda “Urge İnkontinans” probleminin araştırılması, mesaneye kateter konularak yapılan “Ürodinami” çalışmasının yapılması gerekmektedir. Elde edilen sonuca göre bu hastalara öncelikle ilaç tedavisinin uygulanması daha uygun olacaktır.

Kadınlarda idrar kaçıma başlıca üç grupta incelenir:
• Gerçek Stres Inkontinans (Kas, sinir güçsüzlüğüne bağlı)
• Detrusor Instabilitesi (Mesanenin kontrol edilemeyen otomatik kasılması)
• Karışık (her iki durumun da varlığı)

Gerçek Stress İnkontinans Nedir?
Daha çok doğum yapmış kadınlarda görülür. Kasık adalelerinin veya sinirlerinin doğum sırasında zedelenmesi sonucu, mesane boynu öksürme, hapşırma, gülme, merdiven çıkma, yük taşıma, cinsel ilişki sırasında yer değiştirerek veya kapanamayarak karın içinde artan basınçla hasta idrar kaçırır. Tedavi genellikle cerrahidir. Fizik tedavi (kasık adalelerinin güçlendirilmesi, elektrikle uyarma (stimulasyon), menopozdaki kadınlarda ise hormon tedavisi de uygulanabilir.

Detrusor İnstabilitesi Nedir?
Genellikle daha ileri yaş kadınlarda görülmesine rağmen, mesanenin tahriş olduğu durumlarda (iltihap, tas, tümör vb) her zaman ortaya çıkabilir. Bu hastalarda küçükken gece yatağı ıslatma, gece uykudan uyanarak idrar yapma (normalde 2 kez olabilir), gündüz çok idrara çıkma (normalde 6 kez) daha sıktır. Genellikle gülme, konuşma, hapşırma, öksürme, yük kaldırma, cinsel aktiviteler esnasında aniden idrar yapma hissi duyarak tuvalete koşan hasta tuvalet ulaşamadan idrarını tutamayıp kaçırır. Bu tip idrar kaçırma türü tedavisinde cerrahi müdahale yapılmaz. Egzersiz, elektrikle uyarma (stimulasyon) ve ilaç tedavisi uygulanmaktadır.

Kadınlarda İdrar Kaçırmada Tanı
Öncelikle hasta öyküsünden idrarın şekli ve hangi durumlarda kaçırıldığı araştırılır. Jinekolojik muayene sonucunda rahmin mesaneyi sıkıştırıp sıkıştırmadığı tespit edilir. Hastanın daha önce genital bölge operasyonu ve benzeri cerrahi müdahale geçirip geçirmediği, geçirmiş ise bu operasyonların neden olduğu kanalcık, fistüllerle sürekli kaçak olup olmadığı araştırılır.

Hastanın idrar tahlili, enfeksiyon açısından idrar kültürleri yapılır. Bütün bu tetkikler neticesinde anormal bulgular tespit edilirse uygun tedavi başlanır. İdrar kaçırmayı ve miktarını gözlemleyebilmek için mesaneye bir miktar sıvı verilip hasta ıkındırılarak testler yapılır. Daha önce idrar kaçırma ameliyatı olan fakat şikayetleri devam eden hastalarda daha detaylı bir inceleme için “Ürodinamik test” yapılması gerekir.

Ürodinami (Urodinamik test) Nedir?
Ürodinami Daha önce idrar kaçırma ameliyatı olduğu halde idrar kaçırma şikayetleri devam eden hastalara uygulanan bir tekniktir. Ayrıca idrar kaçırmanın türünü belirlemek için de yapılmaktadır.

Bu işlem sırasında hastanın mesanesine yerleştirilen bir kateter (ince, esnek boru) ile tuzlu sıvı verilerek dolma, kaçırma ve işeme basınçlarını bilgisayar yardımı ile ölçüp kaydedilerek rakamsal ve grafiksel olarak yazılır.

Karmaşık ve pahalı bir teknik olması nedeniyle her hastaya uygulanamamaktadır.